Από την μεταπολίτευση στην χρεωκοπία

Μέρος της αποδόμησης του πολιτικού συστήματος είναι και η αποκαθήλωση των συμβόλων του. Το αίτημα της μεταπολίτευσης δεν ήταν άλλο από μια δημοκρατική κοινωνία η οποία θα εξασφάλιζε ευημερία για όλους χωρίς διακρίσεις. Ξεκινώντας αυτή η νέα περίοδος της σύγχρονης ιστορίας μας, μια από τις πρώτες υποθέσεις που έπρεπε να τακτοποιηθούν ήταν και η ανάδειξη των συμβόλων της και αυτά δεν ήταν άλλα από το Πολυτεχνείο και την Νομική. Το πρώτο έχει καταρρακωθεί ήδη, είτε από τον βίο και την πολιτεία της πλειοψηφίας της λεγόμενης Γενιάς του Πολυτεχνείου, είτε από τις καταλήψεις -άνευ λόγου και αιτίας - και την μετατροπή του ασύλου σε ασπίδα προστασίας τρομοκρατών και εμπόρων ναρκωτικών.

Τι είχε μείνει; Μια Νομική σχολή, η οποία επιλέχθηκε από ένα συγκεκριμένο πολιτικό χώρο να αναβαπτισθεί και ως σύμβολο του αγώνα υπέρ των δικαιωμάτων των μεταναστών…  Λες και ο αγώνας υπέρ των μεταναστών είναι ένας αγώνας ενάντια σε μια νέα χούντα!!! Μα καλά δεν έχουν αντιληφθεί ότι η υπόθεση των λαθρομεταναστών δεν έχει άλλο σκοπό παρά να μας μετατρέψει όλους σε μια άμορφη, στερούμενη ταυτότητας μάζα; Ποιόν νομίζουμε ότι πολεμάνε; Τον ιμπεριαλισμό και την εκμετάλλευση; Μα στο πλαίσιο αυτού του παιχνιδιού ενδυναμώνεται το ρεύμα της λαθρομετανάστευσης, γιατί οι λεγόμενες μεγάλες δυνάμεις δεν θέλουν να λυθούν τα προβλήματα που την δημιουργούν, για τα οποία οι ίδιες είναι υπαίτιες οπότε εκτονώνουν το πρόβλημα ανοίγονταν τα σύνορα.

Τι είναι όμως σήμερα η Αριστερά στην Ελλάδα; Ένας «δημοκρατικός συρφετός» όπως τραγουδάει εδώ και πολλά χρόνια ο Διονύσης Σαββόπουλος (από το τραγούδι Εμείς του 60 οι εκδρομείς) η οποία βρίσκεται πάντα σε λάθος χρόνο και σε λάθος τόπο… Ανιστόρητη, ανίκανη και κατώτερη των περιστάσεων.

Ζούμε μια εποχή κατάρρευσης, ούτε η Δεξιά, ούτε η Αριστερά, ούτε κανένας άλλος από τα υφιστάμενα κοινοβουλευτικά κόμματα, μπορεί σήμερα να διαχειριστεί αυτή την κόλαση που δημιούργησε η δική τους ανιστόρητη ανικανότητα η οποία έχει υποθηκεύση με το μνημόνιο το μέλλον της χώρας και των επομένων γενεών. Αν υπάρχει σήμερα μια χούντα στην Ελλάδα αυτή είναι η χούντα των κομμάτων τα οποία σκορπώντας τα δανεικά χρήματα χειραγώγησαν συνειδήσεις, εξέθρεψαν το έγκλημα, ξεπούλησαν τον εθνικό πλούτο, αλλοτρίωσαν γενιές και γενιές ελλήνων και σήμερα μας παρέδωσαν στα χέρια των τοκογλύφων.

Μιλώντας προχθές στην Καβάλα ο συγγραφές Τάκης Θεοδωρόπουλος έκανε μια πικρή διαπίστωση ότι «Στην Ελλάδα μόνο δυο νόμοι εφαρμόζονται χωρίς κανένα εμπόδιο, ο νόμος της ευθύνης των υπουργών (και της βουλευτικής ασυλίας), μαζί με το νόμο για το ακαδημαϊκό άσυλο».

Η Νέμεσις

Ένα από τα μεγάλα προβλήματα που έχουμε – μετά από αυτό της χρεωκοπίας - είναι αυτό των γενικεύσεων, του είδους «όλοι οι επιχειρηματίες είναι απατεώνες», «ο εργαζόμενος έχει πάντα δίκιο», «όλοι οι εφοριακοί τα παίρνουν», «όλοι οι λαθρομετανάστες είναι καλοδεχούμενοι»… Θα σταθούμε στο τελευταίο γιατί πλέον φτάνει ο καιρός να δούμε τι συνέπειες συσσωρεύει αυτή η επιπόλαια και ανόητη  πρακτική. Πρώτα απ’ όλα η παραχώρηση πολιτικού ασύλου, η ένταξη των μεταναστών στην κοινωνία και η ανθρώπινη διαβίωσή τους είναι θέμα ηθικής τάξης και απόδειξης ανθρωπισμού. Οφείλουμε να το ξεκαθαρίσουμε αυτό για να αποφύγουμε παρανοήσεις και απλουστεύσεις που δημιουργούν παρανοήσεις.

Ωστόσο για να μπορέσει μια χώρα – και μάλιστα υπό καθεστώς πτώχευσης να τα προσφέρει αυτά – θα πρέπει κάποιος να εξετάσει το τι δύναται να προσφέρει και με βάση αυτό να εκπονήσει ένα σχέδιο. Αν μπορούμε να εντάξουμε και να προσφέρουμε άσυλο και νομιμοποίηση σε 500.000 ή 600.000 μετανάστες, να είναι αυτός ακριβώς ο αριθμός και ούτε ένας παραπάνω. Η όποια υπέρβαση ή η απουσία κριτηρίων αξιολόγησης των μεταναστών που θα περάσουν την πόρτα μας, λειτουργεί αποσταθεροποιητικά τόσο για την κοινωνία υποδοχής, όσο και για τους ίδιους τους μετανάστες.

Αν ο σκοπός ορισμένων είναι να γίνει όλη η χώρα ένα απέραντο στρατόπεδο συγκέντρωσης δεν απέχουν πολύ από το να το πετύχουν. Με τα δυτικά σύνορα της χώρας ερμητικά κλειστά και τα ανατολικά να είναι ξέφραγο αμπέλι, είναι θέμα χρόνου να βρεθούμε σε λίγο, ημεδαποί και αλλοδαποί, στην ίδια μοίρα, αυτή της φτώχειας, της εξαθλίωσης, της πείνας. Δεν απέχουμε πολύ από το να χαρακτηριστούμε όλοι ως λαθρομετανάστες. Αυτή η κατάσταση σίγουρα κάποιους εξυπηρετεί, από την μία η διάβρωση κάθε έννοιας τάξης και οργάνωσης και από την άλλη η οικονομική πολιτική του μνημονίου, έχουν πετύχει σε μεγάλο βαθμό την μετατροπή μας σε μια αγελαία κατάσταση. Ωστόσο μην έχουν την εντύπωση ότι γι’ όλα αυτά θα μείνουν ατιμώρητοι. Η μετατροπή μιας χώρας σε χώρο και ενός έθνους σε αγέλη δεν μπορεί να μείνει πράξη ατιμώρητη.

Η νομοτέλεια των ηθικών κανόνων – όπως υποστηρίζει και σωστά ένας φίλος – θα λειτουργήσει, χωρίς περιορισμούς χρόνου και τόπου, και η Νέμεσις θα πέσει επάνω σε όλους αυτούς που κατήργησαν κάθε έννοια ηθικής και δικαίου. Επ’ αυτού μην έχει κανείς αμφιβολία, υπομονή χρειάζεται.

Υ.Γ. Όσο γι’ αυτούς που αναρωτιούνται τι θα κάνουμε τους λαθρομετάναστες που πλεονάζουν, η απάντηση είναι απλή, θα τους ανοίξουμε τα δυτικά σύνορα και θα τους στείλουμε στην Ευρώπη. Αν δεν μας απατάει η ιστορική μας μνήμη η αποικιοκρατία των ευρωπαϊκών δυνάμεων έβαλε τις βάσεις για να υπάρχει σήμερα το πρόβλημα της λαθρομετανάστευσης. 

Οι επίκαιροι Στίχοι του Γεωργίου Σουρή.

Ποιός είδε κράτος λιγοστό,

σ' όλη τή γή μοναδικό,

έκατό να έξοδεύη

και πενήντα να μαζεύη;

 

Νά τρέφη όλους τούς άργούς,

νά 'χη έπτά Πρωθυπουργούς,

ταμείο δίχως χρήματα

και δόξης τόσα μνήματα;

  

Να 'χη κλητήρες γιά φρουρά

καί νά σέ κλέβουν φανερά.

Κι ένώ αύτοί σε κλέβουνε,

τον κλέφτη να γυρεύουνε;

 

Όλα σ' αύτή τή γή μασκαρετήκαν

όνείρατα, έλπίδες και σκοποί,

οί μούρες μας μουτσούνες έγινήκαν,

δεν ξέρουμε τι λέγεται ντροπή.

 

Σπαθί άντίληψη, μυαλό ξεφτέρι,

κάτι μισόμαθε κι όλα τά ξέρει.

Κι άπό προσπάππου κι άπό παππού

συγχρόνως μπούφος καί άλεπού.

 

 

Θέλει άκόμα - κι αύτό είναι ώραίο -

νά παριστάνη τόν Εύρωπαίο.

Στά δυό φορώντας τά πόδια πού 'χει

στό 'να λουστρίνι, στ' άλλο τσαρούχι.

 

Δυστυχία σου, Έλλάς,

μέ τά τέκνα πού γεννάς!

Ώ Έλλάς, ήρώων χώρα,

τι γαϊδάρους βγάζεις τώρα;

Δεν μπορεί παρά να εκφράσει κανείς, όχι απλά τον θαυμασμό του για την σατιρική δεινότητα του Γεωργίου Σουρή, αλλά για την επικαιρότητα των στίχων αυτών που γράφτηκαν εδώ και 100 χρόνια. Ενδημικό, μόνιμο και αναπόσπαστο τμήμα του νεοελληνικού μορφώματος η διαφθορά με συνέπεια – χωρίς καμία αμφιβολία – αν ζούσε σήμερα ο Γεώργιος Σουρής θα έβρισκε μοναδικό τρόπο να εκφράσει με την ίδια έμπνευση, την διαχρονικότητα του φαινομένου. Μας χωρίζει ένας αιώνας και ωστόσο είναι απελπιστικά όμοιες οι εποχές. Τα πρόσωπα και  τα γεγονότα αλλάζουν αλλά οι καταστάσεις μένουν οι ίδιες, λές και έχουμε βρει τρόπο να ξορκίσουμε τον ιστορικό χρόνο, αυτόν που είναι το μέτρο όλων των αλλαγών. Η ακριβής αίσθηση του χρόνου, - λες και δεν πέρασε μια μέρα – συμβάλει στην εμπέδωση μια αιωνιότητας παγιωμένης και αμετάβλητης

Η χώρα αυτή που ζούμε, η κοινωνία της οποίας μέρος είμαστε, μας θυμίζει το παραμύθι με την ωραία κοιμωμένη. Ο χρόνος κυλάει, αλλά επί της ουσίας δεν αλλάζει τίποτα, όλα τα ίδια μένουν, σαν να βρισκόμαστε δέσμιοι των πράξεων μιας κακιάς μάγισσας.

Ίσως τελικά σε μια χώρα που το παρά- έχει γίνει το κυρίαρχο πρόθεμα (παρά – πολιτική, παρά – πληροφόρηση, παρά – οικονομία, παρά – θυρο, παρά – λογισμός) μόνο ένα νέο παρά - μύθι και όχι μια λογική προσέγγιση, να μπορεί να ανατρέψει, τον υφιστάμενο παρά – μύθι που μας κρατάει δέσμιο και αρνητές μια διαρκώς εξελισσόμενης πραγματικότητας. Η πολιτική, η οικονομία και όλοι οι άλλοι συναφείς χώροι δεν μπορούν να γεννήσουν την ανατροπή, το παραμύθι που ζούμε θα ανατραπεί μόνο από ένα άλλο, καλύτερο. Γι’ αυτό αντί για εθνικούς σωτήρες, για ώριμους πολιτικούς και όλα τα συναφή, ας αναζητήσουμε ένα νέο παραμυθά, γιατί ο παλιός μας κούρασε! Το παραμύθι τελείωσε, νέο το νέο παραμύθι. 

To πλεόνασμα και η Δημοκρατία

«Κι ούτε θα πάψουνε ποτέ

τη μέρα να κοπιάζουν και να δυστυχούν, να βασανίζονται την νύχτα,

Μα μέριμνες σκληρές σ’ αυτούς οι θεοί να δίνουν…» 179 – 181.

Όταν ο Ησίοδος με το ποίημα του «Έργα και Ημέρες» εμφανίζεται στο στερέωμα της αρχαιοελληνικής γραμματείας, έχει τελειώσει ήδη η εποχή των ηρώων, για την οποία τόσο πολύ και τόσο όμορφα μίλησε ο Όμηρος και αρχίζει μια νέα εποχή, αυτής της πάλης του ανθρώπου για την επιβίωση. Ουσιαστικά ο Ησίοδος γι’ αυτό τον αγώνα μίλησε και με το έργο του αυτό παραδίδει μαθήματα για το πώς πρέπει να είναι ένα σωστό νοικοκυριό, για το πως πρέπει να καλλιεργεί κανείς τα χωράφια του, για το πώς να διαχειρίζονται τη σοδειά του και τις αποθήκες του, έτσι ώστε για να μπορεί να επιβιώσει με αξιοπρέπεια (Ευδαίμων και όλβιος αυτός που όλα αυτά γνωρίζει και εργάζεται άψογος ενώπιον των αθανάτων θεών…» (830-831).

Ουσιαστικά αναφέρεται σε μια εποχή δύσκολη μα συνάμα και πάρα πολύ ενδιαφέρουσα για την εξέλιξη του ανθρώπου. Ουσιαστικά οι «οδηγίες επιβίωσης» του Ησίοδου αποσκοπούν σε ένα και μόνο αντικείμενο, να ενισχύσουν οικονομικά και καταστήσουν αυτάρκεις τις πρώτες μεγάλες πόλεις που αρχίσουν να διαμορφώνονται. Ουσιαστικά η παρουσία του συμπίπτει με το τέλος της νομαδικής ζωής και την γέννηση της έννοιας του νοικοκυριού και κατ’ επέκταση της πόλης.

Μέχρι τότε ο άνθρωπος ζει απόλυτα υποταγμένος στις ιδιοτροπίες της φύσης, όταν όμως αρχίζει να συστηματοποιεί την καλλιέργεια, φροντίζει να γεμίζει τις αποθήκες του με κάθε τι χρειαζούμενο, κερδίζει κάτι που μέχρι τότε δεν το ήξερε. Τον ελεύθερο χρόνο. Τους κρύους μήνες του χειμώνα που δεν χρειάζεται να βγει για να αναζητήσει την τροφή του, γιατί είχε κελάρια γεμάτα, κερδίζει τον χρόνο για να στοχαστεί, να φιλοσοφήσει, να αναζητήσει την καλύτερη οργάνωση της κοινωνίας που ήδη είχε αρχίσει να σχηματίζεται στον τόπο της μόνιμης πια εγκατάστασής του, την πόλη.

Χωρίς υπερβολή θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι η παραγωγή πλεονάσματος, η ανάγκη δημιουργίας συστημάτων διαχείρισης της αποταμίευσης και ο ελεύθερος χρόνος που προέκυψε ήταν εκείνες οι αναγκαίες και ικανές συνθήκες για να γεννήσουν ένα πολιτικό σύστημα που έφτασε στην πιο τέλεια μορφή του με την Δημοκρατία της Αθήνας. Αν είχε πρυτανεύσει η λογική του «να φάμε ότι έχουμε» και του «να ζούμε με δανεικά» η πορεία θα ήταν πολλή διαφορετική.

Σήμερα λοιπόν η αναζήτηση μιας διεξόδου από την κρίση δεν μπορεί να είναι ο δανεισμός με καλύτερους όρους, δεν μπορεί να είναι η χρηματιστηριακή λογική της οικονομίας αλλά η παραγωγή πλούτου, πλεονάσματος και μηχανισμών αναδιανομής της υπεραξίας. Ουσιαστικά οφείλουμε να ανατρέψουμε άρδην το μοντέλο και τις αντιλήψεις με τις οποίες γαλουχηθήκαμε εδώ και δεκαετίες, να επιστρέψουμε πίσω, να ψάξουμε στα σκουπίδια και στις χωματερές την γνώση που εξορίσαμε και να αρχίσει εκ νέου, μια πορεία προς τα μπροστά στην βάση μιας λέξης, παραγωγή. Παραγωγή αγαθών, υπηρεσιών και κάθε το που δημιουργεί προστιθέμενη αξία. Για να γίνει όμως αυτό δεν μπορούμε να έχουμε πολιτικούς που οχυρώνονται πίσω από τους νόμους που οι ίδιοι ψηφίζουν για να εξασφαλίζουν την ατιμωρησία. Θα πρέπει το πολιτικό σύστημα, η δημόσια έκφραση να βρει το πραγματικό της νόημα.

Αναζητώντας έναν νέο πατριωτισμό

Ζούμε μια εποχή που λόγω της γενικευμένης κρίσης όλοι αναζητούν σε ένα συμβολικό επίπεδο,  έννοιες αρεστές και οικίες απέναντι στις οποίες επιδιώκουν να προσδιοριστούν. Χωρίς όμως να σημαίνει ότι είναι σε θέση να προσφέρουν στον εαυτό τους την βαθιά γνώση αυτών των εννοιών αλλά και μια σημερινή ανάγνωσή τους. Μια στεγνή νοήματος κατάχρηση λέξεων το μόνο που προσφέρει είναι να ανακυκλώνει την ψυχή μας στην μελαγχολία και η μελαγχολία δεν μπορεί να οδηγήσει σε δημιουργική διέξοδο παρά μόνο σε στείρες λογικές και στάσεις ζωής. Ενώ δεν είναι και σπάνιο πολλές φορές αυτές οι λέξεις να μπαίνουν στην προκρούστεια κλίνη για να έρχονται σε βολικά για τον καθένα μέτρα. Όλα αυτά είναι αποτέλεσμα της απουσίας εναρμόνισης του σήμερα με την ιστορικότητα και την αναγκαιότητα που γεννάει. Γι’ αυτό και ως προσθήκη στο χθεσινό σημείωμα για την ανάγκη να δεξιωθούμε την παράδοση, θα πρέπει να τονίσουμε ότι αυτό δεν μπορεί να γίνει με την μορφή μια απολιθωμένης κατάστασης, αλλά ως αποτέλεσμα ενός ζωντανού και ανατρεπτικού με κατεστημένες αντιλήψεις διαλόγου. Γιατί το κακό είναι ότι ζώντας μια χρόνια κατάστασης στρέβλωσης δεχόμαστε ως απολύτως φυσιολογικές στάσεις και συμπεριφορές που απέχουν πολύ από το πραγματικό νόημα.

Για παράδειγμα μια λέξη την οποία χρησιμοποιούμε σε βαθμό κατάχρησης είναι αυτή του «πατριωτισμού» η οποία δηλώνει μεταξύ όλων των άλλων και μια στάση ζωής. Πως μπορεί όμως να δηλώνει κάποιος «πατριώτης» όταν με την οικοδομική του δράση έχει αλλοιώσει το φυσικό και ιστορικό – αρχιτεκτονικό, περιβάλλον του τόπου που ζει; Πως μπορεί να αναπροσδιορίζεται κανείς ως πατριώτης και να κάνει χρήση του εθνικού συμβούλου, της σημαίας δηλαδή, κολλημένη επάνω στο αυτοκίνητο ή την μηχανή του την οποία έχει παρκάρει επάνω σε ένα πεζοδρόμιο ή την έχει ανυψώσει στο αυθαίρετο που έχει χτίσει; Πως δηλαδή μπορεί να αναπροσδιορίζεται ως μέλος ενός συνόλου – αυτό δεν δηλώνει η σημαία; - όταν δεν το σέβεται; Πως μπορεί να δηλώνει ότι υπερασπίζεται την ιστορία του τόπου του όταν χτίζει χωρίς να σέβεται τα μνημεία; Πως μπορεί κάποιος να δηλώνει πατριώτης όταν πετάει τα σκουπίδια του όπου να είναι αδιαφορώντας για τις συνέπειες αυτής του της πράξης; Πως μπορεί αυτό το άτομο να δώσει κάτι στην πατρίδα του όταν αρνείται καθημερινά να δείξει τον δέοντα σεβασμό;

Χθες το πρωί, στην παραλία της αλάνας στην Ηρακλείτσα κυκλοφορούσε ένα τύπος έχοντας στο ένα χέρι μια σακούλα και στο άλλο ένα ξύλο με ένα καρφί στην άκρη και με το οποίο μάζευε τα σκουπίδια από την αμμουδιά. Το γεγονός προκάλεσε την εντύπωση ενός ηλικιωμένου που έκανε τον περίπατό του, τον πλησιάσε και τον ρώτησε αν είναι από το δήμο. Από την συνομιλία προέκυψε ότι ο σκουπιδοσυλλέκτης είναι νορβηγός, από την πόλη Bergen η οποία βρίσκεται στα βόρεια της Νορβηγίας, στον Αρκτικό Κύκλο.  Αυτός ο ξένος λοιπόν φιλοξενείται σε ένα σπίτι της Ν. Ηρακλείτσας, έρχεται τους χειμερινούς μήνες γιατί δεν αντέχει άλλο το κρύο του Βόρειου Πόλου όπως σημείωσε, οπότε θεώρησε χρέος του απέναντι σε αυτή την χώρα που του προσφέρει ένα ιδανικό περιβάλλον επιβίωσης να προσφέρει κάτι και το λιγότερο που μπορούσε να κάνει ήταν το να μαζέψει εθελοντικά τα σκουπίδια που «άφησε» το καλοκαίρι στην παραλία. Αν αυτή η στάση δεν δηλώνει σεβασμό και ευγνωμοσύνη για αυτό τον τόπο, τότε ποια;

Ώρα να δεξιωθούμε την παράδοση

Είναι πραγματικά αξιοπρόσεκτο το πόσα αφιερώματα κυκλοφορούν από την αρχή του έτους για τα εκατό χρόνια από τον θάνατο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Διάθεση εμπορικής εκμετάλλευσης ή μέρος της αναζήτησης ενός τόπου ικανού να σηκώσει το βάρος και την λύπη του σήμερα.  Μήπως τελικά ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης είναι μια μορφή που έμεινε αδικαίωτη στο χρόνο αλλά συνάμα και τόσο ζωντανή; Ο Παπαδιαμάντης είναι ίσως ο τελευταίος έλληνας διανοητής που στο έργο του δεν μίλησε για τον εαυτό του και τα δικά του συναισθήματα και βιώματα. Τα κείμενα του δεν είναι ένας προσωπικός απόλογος αλλά έγραψε για τους απλούς ανθρώπους που έζησαν και μέσα από αυτές τις ιστορίες θα αποκαλύψει το επέκεινα στη διαμόρφωση της ανθρώπινης ύπαρξης. Ξεφεύγει από την θνητή μορφή και αναζητεί τα ίχνη του Θείου μέσα από την υλική μορφή. Με τον συγγραφικό του λόγο καταφέρνει να εξάγει το αθάνατο μέσα από το θνητό. Γι’ αυτό οι πρωταγωνιστές των έργων του αν και πτωχοί, ταπεινοί, καταφρονεμένοι ακόμη και αμαρτωλοί πολλές φορές μέσα στην άγνοια και την πάλη της επιβίωσης είναι ήρωες διάφανοι, δεν έχουν σκιές, δεν έχουν σκοτεινά σημεία, προσεγγίζουν πάντα με καθαρή καρδιά το πρόβλημα και αναζητούν την συγχώρεση. Δεν έχουν κανένα λόγο να υποκριθούν, δεν είναι δήθεν, είναι γνήσιοι άνθρωποι ικανοί για το κακό και για το καλό, γι’ αυτό και μπορούν να βλέπουν το Θεό στα μάτια και χωρίς υποκρισία να ζητάνε συγχώρεση. Στο έργο του Παπαδιαμάντη, το στραβοπάτημα, το αμάρτημα είναι μέσα στη ζωή, η εξύψωση έρχεται από την ευλάβεια και την συγχώρεση. Η αρετή, μας μαθαίνει ο Παπαδιαμάντης δεν διδάσκεται μπορεί να την κατακτήσει ο καθένας μέσα από την οικειοποίηση. Γι’ αυτό το έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη είναι διαχρονικό, δεν μίλησε για ψεύτικους ανθρώπους αλλά για προμηθεϊκές υποστάσεις που αγωνίστηκαν για την ζωή και έκαναν και λάθη αλλά δεν έμειναν σε αυτά, προχώρησαν μπροστά…

Το μόνο ίσως παράπονό του αν μπορούσε να δει το σήμερα θα ήταν ότι ο σπόρος που μας άφησε έμεινε αβλάστητος.  Μας άφησε κληρονομία ένα βλαστό ζωής τον οποίο δεν μπορέσαμε να καλλιεργήσουμε. Ωστόσο και το γεγονός ότι τον μνημονεύουμε τόσο πολύ, σημαίνει εντέλει ότι τίποτα δεν πάει χαμένο. Ο σπόρος μπορεί να μείνει για χρόνια στη γη μέχρι να έρθει η κατάλληλη ώρα που θα βλαστήσει. Ύστερα από μια περίοδο υστερικής κατανάλωσης και μανιοκαταθλιπτικής σπατάλης ίσως ήρθε τώρα η ώρα να ανακαλύψουμε την φιλοκαλία μέσα από την ευτέλεια, να αντισταθούμε στην ιστορική αλογία αναζητώντας νόημα σε κάθε τι που κάνουμε. Η ζωή εξάλλου δεν είναι μια απλή αλληλουχία γεγονότων αλλά η ανακάλυψη της αλήθειας και η αναζήτηση μιας νέας εσωτερικής τάξης. Αν δεν το πετύχουμε αυτό δύσκολα θα σπάσει ο φαύλος κύκλος στον οποίον έχουμε περιέλθει, αυτή είναι η μόνη διέξοδος. Ο Παπαδιαμάντης διδάσκει οικονομία και αυτό αν δεν μπορούμε να το καταλάβουμε θα συνεχίσουμε να χανόμαστε στην μετάφραση ακατανόητων λέξεων και εννοιών. Ο Παπαδιαμάντης είναι μέρος της παράδοσης του χθες που οφείλουμε να υποδεχθούμε στον ενεστώτα χρόνο για να αντλήσουμε την δύναμη που χρειαζόμαστε για να σηκώσουμε το κεφάλι ψηλά. Δεν χρειαζόμαστε άλλα δάνεια και άλλες φροντίδες έξωθεν, το χρέος είναι ένα, είναι αυτό που έχουμε απέναντι στους μεγάλους δασκάλους, είναι να πολεμήσουμε στο δικό μας Μαραθώνα, με τα σκουριασμένα από την αχρηστία αλλά όχι ξεπερασμένα, όπλα μας.

Το ξαστέρωμα

Τόπος της πυκνοτέρας μνήμης αυτός που κατοικούμε και μονίμως αντικείμενο διεκδίκησης από εχθρούς και «φίλους». Αντί λοιπόν σήμερα να είμαστε σε θέση να εισπράττουμε πνευματικά δικαιώματα για όσα πρόσφεραν οι προγονοί μας στην πρόοδο της ανθρωπότητας, αντί να εισπράττουμε την υπεραξία αυτού του τόπου, μοιραζόμαστε πίκρα και χρέη.

Τι είναι όμως αυτό που μας καταδικάζει σε αυτή την ανυποληψία; Η απουσία πειθαρχίας, εκπαίδευσης, φιλότιμου, ενδιαφέροντος, φιλοδοξίας; Το καθένα από αυτά και όλα μαζί και άλλα πολλά που μας διαφεύγουν. Σίγουρα όμως εκείνο που θα έκανε την διαφορά είναι η απουσίας μιας Μεγάλης Εθνικής Ιδέας. Δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004. Ασχέτως αν η όλη διοργάνωση μας βούλιαξε οικονομικά, αυτό καθ’ αυτό το γεγονός κινητοποίησε το σύνολο των δυνάμεων της κοινωνίας για την επίτευξη του στόχου.

Αντί λοιπόν αυτή η εμπειρία να γίνει γνώση και δύναμη, αφέθηκε να παρέλθει ανεκμετάλλευτη. Φυσικά οι Μεγάλες Ιδέες δεν υπάρχουν στα ράφια του σούπερ μάρκετ για να πάει κανείς να τις αγοράσει. Προϋποθέτουν στοχασμό, συζήτηση, προβληματισμό αναζήτηση νοήματος.

Ένας θρύλος που έχει στοιχειώσει το νεώτερο ελληνισμό ίσως είναι αυτός του μαρμαρωμένου βασιλιά. Φυσικά και δεν είναι δυνατόν να υπάρχει ένας βασιλιάς μαρμαρωμένος που κάποια στιγμή θα πάρει το σπαθί του και θα διώξει τους εχθρούς, αν το προσεγγίσουμε με αυτό τον τρόπο αφενός δεν θα καταλάβουμε τίποτα και αφετέρου δεν θα προσφέρουμε τίποτα στον προβληματισμό. Αν όμως αναγνώσουμε την ιστορία με την γλώσσα των συμβόλων, που κατά κόρον χρησιμοποιούν οι θρύλοι  για να μπορέσουν να γίνουν κατανοητοί απ’ όλους, τότε η ιστορία ξεδιπλώνεται με όλο της το νόημα.

Σε όλους του θρύλους  και τα παραμύθια, «βασιλιάς» γίνεται όποιος καταφέρει να περάσει τις δοκιμασίες και γίνει κύριος του εαυτού του (το οποίο σημαίνει ότι δεν χρωστάει σε κανέναν, δεν του ρουφάει το αίμα κανένας άχρηστος και δεν έχει κανένα Δ.Ν.Τ. πάνω από το κεφάλι του). Ο μαρμαρωμένος βασιλιάς δεν συμβολίζει τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο από τον απολεσθέντα οικουμενικό χαρακτήρα του ελληνισμού. Η σκλαβιά κάτω από τον ξένο δυνάστη ή το κλείσιμο στα στενά όρια ενός μικρού, πτωχού (από κάθε άποψη)  και μίζερου κρατικού μορφώματος δεν είναι τίποτε περισσότερο από αυτό.

Σε μια κοινωνία συγκρουόμενων συμφερόντων η μόνη λύση για την ανάταξη της είναι η ύπαρξη ενός ενωτικού ιδανικού, το οποίο δεν μπορεί να είναι ξένο με την αναζήτηση μιας καινούργιας εθνικής προοπτικής, η οποία θα προσφέρει δυναμική, κύρος και ιστορικό βάθος. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να ακολουθήσουμε την πεπατημένης της εδαφικής επέκτασης. Θα μπορούσε να είναι – μια πτυχή της – και μια οικονομικού χαρακτήρα επιστροφή σε εδάφη από τα οποία αποξενωθήκαμε ως συνέπεια του καταμερισμού του κόσμου κατά τον περασμένο αιώνα, θα μπορούσε να είναι το να γίνει ο τόπος φιλόξενος για την επιστήμη και την φιλοσοφία.

Ίσως τότε να μπορέσουμε περάσουμε από την «συννεφιασμένη Κυριακή» στο «πότε θα κάνει ξαστεριά»… Μόνο τότε θα ξαστερώσει ο γαλάζιος ουρανός και οι φουσκοδενδρίτες άνεμοι θα φέρουν την Άνοιξη, όπως θα έλεγε και ο ποιητής.

...λεφτά υπάρχουν! (μια διάλεξη με τον Richard D. Wolff)

Οδηγητικές ιδέες

«Δυστυχώς επτωχεύσαμε» θα μπορούσε να δηλώσει κάποιος από τους δημόσιους παράγοντες της χώρας, για να επισημάνει όχι κατ΄ ανάγκη μόνο την οικονομική χρεωκοπία, η οποία είναι ήδη γεγονός, αλλά την απουσία ενός σχεδίου, μιας ιδέας για το πώς θα βγούμε από το αδιέξοδο στο οποίο έχουμε περιέλθει.

Μέχρι τώρα είχαμε τις λαθραία εισαγόμενες ιδέες της Δεξιάς και της Αριστερής Εθνικοφροσύνη που πάλευαν για το ποια θα κυριαρχήσει και αυτό δήλωνε μια – ψευδή όπως αποδείχθηκε – πάλη ιδεών για το μέλλον της χώρας. Κούφιες ιδέες που όχι μόνο δεν προήγαγαν τον τόπο αλλά τον υπονόμευσαν από τα θεμέλια, γι’ αυτό σήμερα βρισκόμαστε σε αυτό το σημείο, απογοητευμένοι, πλάνητες και πένητες εισπράττοντας την περιφρόνηση από τους εταίρους και φίλους. Λέει μια παροιμία ότι όταν ένα νόμισμα πέσει στην λάσπη δεν έχει σημασία από ποια πλευρά έπεσε, γιατί η ουσία δεν αλλάζει. Έτσι έγινε και με εμάς, πέσαμε στην λάσπη της χρεωκοπίας και δεν έχει νόημα αν πέσαμε από την πλευρά της μίας ή της άλλη εθνικοφροσύνης. Μάλιστα στην δική μας περίπτωση έχουμε κάτι ακόμη ως επιβαρυντικό, το νόμισμα είναι κάλπικο.

Αυτοί που μας οδήγησαν εδώ, κάθε μέρα που περνάει αποδεικνύεται ότι δεν είναι σε θέση να μας βγάλουν. Χρειάζεται μια άλλη δύναμη, ένα άλλο πολιτικό προσωπικό, μια άλλη διανόηση που θα σταθεί σε σταθερό εθνικό, πατριωτικό «έδαφος» για να μπορέσει να υψώσει το ανάστημά της. Που είναι όμως, δεν φαίνεται. Απουσιάζουν οι οδηγητικές ιδέες, απουσιάζει η έμπνευση, η διάθεση για προσφορά, το σχέδιο δράσης. Έχουμε κολλήσει στην λάσπη και δεν διαφαίνεται κάτι που θα μπορούσε να μας βγάλει από εδώ.

Οι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η κρίση είναι η γρίπη της οικονομίας, μια αρρώστια χρήσιμη, γιατί βοηθάει τον οργανισμό να απαλλαγεί από τις τοξίνες και κάθε τι άχρηστο κουβαλάει, έτσι ώστε να μπορέσει να αναγεννηθεί. Ωστόσο όλα εξαρτώνται από την κατάσταση του οργανισμού, γιατί δεν είναι σπάνιο σε ένα εξασθενημένο οργανισμό η γρίπη να εξελιχθεί σε πνευμονία βαριάς, μορφής. Φοβόμαστε ότι κάπου εκεί βρισκόμαστε και αν δεν υπάρξει κάτι που θα ανατάξει τον οργανισμό, το μέλλον θα μας υποδεχθεί με μια ζωή μόνιμης μηχανικής υποστήριξης. «Οι ιδέες κινούν τον κόσμο» ήταν ένα μότο που κυριάρχησε τα τελευταία είκοσι χρόνια, η απουσία τους στην δική μας περίπτωση το επιβεβαιώνουν.

Πόσο μακριά και πόσο κοντά φαντάζουν σήμερα οι στίχοι από το τσάμικο του Σαββόπουλου;

«η Ελλάδα που αντιστέκεται η Ελλάδα που επιμένει

κι όποιος δεν καταλαβαίνει δεν ξέρει που πατά και που πηγαίνει

Καλωσόρισες πουλί μου μοναξιά ελληνική μου

απ' αγάπη φεύγεις έρχεσαι πηγαινοέρχεσαι σαν την πνοή μου

κι απ' την έρημη την απόσταση παίρνει υπόσταση κάθε γιορτή μου

απ' τους δυο μας ποταμούς θα γευτεί μια νύχτα η έρημος καρπούς».

Τα ψεύτικα τα λόγια

Την περασμένη εβδομάδα δόθηκαν στη δημοσιότητα στοιχεία για την πορεία της παγκόσμιας ναυτιλίας το 2010 και εξ αυτών προκύπτει ότι παρά την κρίση η ελληνόκτητη ναυτιλία διατήρησε την πρώτη θέση. Τις ίδιες ημέρες περίπου ανέκυψε και ένα άλλο θέμα τοπικού χαρακτήρα… με ανακοινώσεις τους κόμματα της Αριστεράς καταδίκασαν τη νέα επιχειρησιακή σύμβαση που σύναψαν εργαζόμενοι και εργοδοσία στην εταιρία γάλακτος της ΝΕΟΓΑΛ. Το «μεμπτό στην υπόθεση» ήταν ότι συμφώνησαν οι δυο πλευρές σε μια μείωση μισθών κατά 9% προκειμένου να αφομοιωθεί η αύξηση του κόστους παραγωγής – κύρια λόγω αύξησης της φορολογίας – και να παραμείνει κερδοφόρα η επιχείρηση ούτως ώστε να διατηρηθούν οι θέσεις εργασίας.

Εκ πρώτης όψεως τα δύο γεγονότα δεν έχουν καμία σχέση, ωστόσο είναι κοινές συνισταμένες του ίδιου προβλήματος. Η ελληνόκτητη ναυτιλία αν και έχει φέρει στην χώρα από το 2000 – 2010 μέχρι σήμερα πόρους διπλάσιους από ότι το Γ’ Κ.Π.Σ. ζει «εξόριστη» στη Βρετανία, γιατί θέλει οι σχέσεις της με την Ελληνική Πολιτεία να είναι όσο το δυνατόν πιο περιορισμένες, γι’ αυτό άλλωστε καταφέρνει να επιβιώνει με πολύ καλά αποτελέσματα. Η ΝΕΟΓΑΛ μια μικρή, τοπική επιχείρηση που παράγει ένα ανταγωνιστικό προϊόν και προσφέρει ζωή σε πάρα πολλά χωριά με τις κτηνοτροφικές μονάδες που συντηρεί, επειδή δεν μπορεί να αναγκαστεί σε μετανάστευση «πρέπει να κλείσει», έτσι ώστε το μερίδιο που έχει στην αγορά να το πάρουν οι πολυεθνικές του γάλακτος, αυτές που έχουν την άνεση να κάνουν παιχνίδια που ούτε καν τα αντιλαμβανόμαστε. Η ιστορία που γίνεται με το γάλα τα τελευταία χρόνια και έχει ως στόχο να κλείσουν όλες οι τοπικές επιχειρήσεις το έχουμε ξαναδεί, δεκαετίες τώρα, το είδαμε με τις μικρές βιοτεχνίες τροφίμων (ιχθυερά, αλλαντοποιία κ.λπ.) το είδαμε με τα τοπικά αναψυκτικά, με την ένδυση και τα υποδήματα, με την υφαντουργία, με τις «λευκές συσκευές»… το είδαμε με χίλια δυο παραδείγματα. Κάθε φορά γινόταν στοχοποίηση των μικρών επιχειρήσεων (ποιος δεν θυμάται το «αριστερό» σύνθημα της δεκαετίας του ’70, «κλείστε το Νταχάου της ΠΙΤΣΟΣ» για να ανοίξει έτσι ο δρόμος για την SIEMENS και τις άλλες πολυεθνικές… Κάπως  έτσι μειώθηκε σταδιακά η παραγωγή και η όποια επιχειρηματική δράση για να επιβιώσει στράφηκε στο παρασιτικό και αεριτσίδικο κεφάλαιο.

Κάπως έτσι είναι γραμμένη η σύγχρονη οικονομική μας ιστορία. Απώλεια της παραγωγής και γιγάντωση της παραοικονομίας και άνοιγμα των συνόρων για τις πολυεθνικές, χωρίς μια αντίσταση... Το παραγωγικό κεφάλαιο χτυπήθηκε και ιδεολογικά στο όνομα ενός απροσδιόριστου και νεφελώδους αριστερού πολιτικού λόγου και χτυπήθηκε και από τους κρατικούς μηχανισμούς, από την πολυνομία, τους εξοντωτικούς ελέγχους και την διαφθορά. Σήμερα υπάρχουν «μαύρες» επιχειρήσεις χωρίς ΑΦΜ, χωρίς έδρα, χωρίς δηλωμένο προσωπικό που διακινούν τεράστια ποσά χωρίς παραστατικά ή με πλαστά τιμολόγια. Με αυτούς κανείς δεν ασχολήθηκε ποτέ. Όλο το πρόβλημα ήταν να χτυπηθεί για να εξαφανιστεί ή να «προσαρμοστεί» στα δεδομένα της αγοράς, το παραγωγικό κεφάλαιο.

Έτσι φτάσαμε στο σήμερα όπου μια οικονομική κρίση μετεξελίχθηκε σε μια δομικού χαρακτήρα κρίση η οποία θα συμπαρασύρει στην πτώση της τον κρατικό μηχανισμό, το πολιτικό σύστημα, τα εργατικά κεκτημένα, την κοινωνική ευημερία και το σύνολο της οικονομίας, ακόμη και το ελάχιστα υγιές που μπόρεσε να επιβιώσει από την λαίλαπα τόσων δεκαετιών. Το να μείνει ανοιχτή και κερδοφόρα η κάθε ΝΕΟΓΑΛ, η κάθε ΒΦΛ, ή κάθε παραγωγική επιχείρηση είναι ένα χαράκωμα αντίστασης στην λαίλαπα που ήδη ενέσκηψε και όποιος κρύβεται πίσω από αριστερή φρασεολογία, πίσω από ψεύτικα λόγια, δεν μπορεί να κρύψει πλέον ότι εξυπηρετεί πολυεθνικά συμφέροντα – ακούσια ή εκούσια - και όχι τις ανάγκες μια ημιβυθισμένης εθνικής οικονομίας.

Γιούρι Μπέζμενοφ - κομμουνιστική προπαγάνδα

Να πιάσουν τόπο

«Όπως όλα δείχνουν το 2011 θα είναι η καλύτερη χρονιά των τελευταίων δεκαετιών»!!! Αν σας το έλεγε αυτό κάποιος, τώρα στην αυγή του νέου χρόνου, σίγουρα θα τον περνούσατε είτε για τρελό, είτε για υπερβολικά αισιόδοξο!!! Και όμως έχετε σκεφτεί μήπως τα πράγματα δεν είναι τόσο μαύρα όσο φαίνονται;

Δεν χωράει αμφιβολία ότι το 2011 θα ζήσουμε ανατροπές που ακόμη και τώρα δεν τις φανταζόμαστε, ωστόσο από την άλλη η απώλεια της βεβαιότητας φέρνει μια εγρήγορση πρωτοφανής για τα ελληνικά δεδομένα, η οποία σήμερα μπορεί να είναι στα σπάργανα αλλά όσο μεγαλώνουν οι δυσκολίες υποχρεωτικά θα αυξάνει με γεωμετρική πρόοδο. Μια εγρήγορση που δεν έχει να κάνει μόνο με τη αναζήτηση λύσεων για τα προς το ζείν αλλά και όσον αφορά τις απαιτήσεις ποιότητας που θα αρχίσουμε να έχουμε σε κάθε συναλλαγή προς τρίτους.

Για να τα πάρουμε με την σειρά, από την στιγμή που χάνεται η βεβαιότητα που πρόσφερε μια θέση στο δημόσιο, όσον αφορά την καριέρα και την μισθοδοτική εξέλιξη, η στροφή προς την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα πολύ σύντομα θα είναι γεγονός. Από την μια θα αρχίσουν να αφθονούν τα εργατικά χέρια εγχώριας προέλευσης και από την άλλη θα αναπτυχθεί εκ νέου το ευρισκόμενο σε νάρκωση το παραγωγικό επιχειρηματικό δαιμόνιο. Ο ελληνικός λαός, στην μακρόχρονη ιστορική του πορεία, ποτέ δεν είχε δημοσιοϋπαλληλικά χαρακτηριστικά, τα οποία όμως απόκτησε μόλις τις τελευταίες δεκαετίες και έτσι έφτασε σε αυτόν τον όλεθρο.

Επίσης ο περιορισμός πόρων φέρνει άλλα δεδομένα στις συναλλαγές. Γινόμαστε,  πιο απαιτητικοί για το που δίνουμε τα χρήματά μας, για το κατά πόσο αυτά πιάνουν τόπο. Αλλά και την ψήφο μας. Τουλάχιστον θα είναι ανόητος όποιος στο μέλλον τολμάει να ψηφίζει κηφήνες για βουλευτές. Όποιος ψηφίζεται θα πρέπει να έχει αποδείξει ότι αξίζει. Η εποχή των υποσχέσεων και των ελπίδων τελείωσε, μόνο όποιος έχει να παρουσιάσει έργο θα μπορεί να έχει δημόσιο ρόλο. Όσο για τους πολιτικούς τα «ωραία» τελείωσαν, τώρα θα πρέπει να κάνουν πολιτική χωρίς χρήματα, να δίνουν λύσεις, να αντιμετωπίζουν καταστάσεις με το μικρότερο κόστος για το δημόσιο ταμείο. Η εποχή που μοίραζαν εκατομμύρια για να κατασκευάζουν έργα αμφιβόλου καταλληλότητας παρήλθε. Και εδώ θα πρέπει τα χρήματα που ξοδεύονται να πιάνουν τόπο. Με άλλα λόγια θα πρέπει να ανακαλύψουν εκ νέου την πολιτική στην ουσία της και όχι στις δημόσιες σχέσεις.

Αυτά σε γενικές γραμμές για να προσδιορίσουμε μια χρονιά κατά την οποία θα πρέπει να αλλάξουν πολλά υπό την απειλή την πτώχευσης και του Δ.Ν.Τ.. Φυσικά όλα αυτά – χωρίς να μπαίνουμε σε λεπτομέρειες - θα έπρεπε να είχαν γίνει από χρόνια, χωρίς να έχει προηγηθεί η κηδεμονία και η εκχώρηση εθνικού χώρου στους δανειστές μας, αλλά δεν έγιναν. Ο φόβος του πολιτικού κόστους και η αδυναμία των πολιτικών να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων μας έφτασαν στο ξεπούλημα.  Ευχόμαστε αυτή η κρίση να μας κάνει πιο υπεύθυνους για να περιοριστούν στο μέλλον ανάλογα φαινόμενα φαυλότητας και ανικανότητας και η αξιοκρατία να γίνει πράξη και στην πολιτική.

Στην σκιά…

Αυτές τις ημέρες το μνημείο του μεσαιωνικού υδραγωγείου, οι γνωστές μας Καμάρες, γνώρισαν για ακόμη μια φορά ημέρες δόξας, καθώς οι ξένοι επισκέπτες στην πόλη μας φρόντισαν να φωτογραφηθούν στην σκιά του. Εδώ και χρόνια έχει πάψει να προσφέρει για τον σκοπό για τον οποίο ανοικοδομήθηκε αλλά δεν έπαψε να προσφέρει στην Καβάλα. Χάθηκε η πρακτική του αξία αλλά μας έμεινε ως ένα μνημείο, ανθεκτικό στο χρόνο που την ομορφαίνει την πόλη και αποτελεί ένα σιωπηλό μάρτυρα για τα τεκταινόμενα σε αυτή. Ο κατασκευαστής του μπορεί να αισθάνεται δικαιωμένος καθώς για τόσους αιώνες στέκεται αγέρωχο και με τον έναν ή τον άλλο τρόπο προσφέρει και κάνει αξιοσημείωτη την παρουσία του, στο γίγνεσθαι της Καβάλας…

Την ίδια ώρα κάτοικοι της πόλης πέρασαν τις γιορτές στην σκιά του ερωτήματος «Θα κλείσει ή όχι το κολυμβητήριο;», το οποίο από την παραμονή της Πρωτοχρονιάς έγινε πια βεβαιότητα. Το κολυμβητήριο έκλεισε και είναι άγνωστο πλέον το πότε θα ανοίξει. Ωστόσο και αυτό, με τον τρόπο του βέβαια, είναι ένα μνημείο. Πρώτα απ’ όλα είναι ένα μνημείο σπατάλης. Δεν είναι το μόνο αλλά ίσως είναι από τα πιο χαρακτηριστικά έργα στην χώρα μας, δηλωτικό της προχειρότητας και της σπατάλης με την οποία κατασκευάστηκε. Κι όχι μόνο αυτό, αποδεικνύεται ότι παρά τις φιλότιμες προσπάθειες που έγιναν για να λυθούν κάποια προβλήματα, δεν είναι ούτε καν λειτουργικό. Λες και αυτοί που το σχεδίασαν δεν είχαν λάβει υπόψη τους την εξέλιξη της τεχνολογίας. Επίσης αποτελεί ένα μνημείο κακοτεχνίας και ασχετοσύνης καθώς η σωρεία των τεχνικών λαθών αποδεικνύει ότι την κατασκευή την ανέλαβαν ανειδίκευτοι τσομπάνηδες και όχι άνθρωποι καταρτισμένοι. Τέλος είναι ένα μνημείο που σίγουρα ούτε ο κατασκευαστής, αλλά ούτε και όσοι υπέγραψαν για να το παραλάβουν θα νοιώθουν περήφανοι, μάλλον θα ντρέπονται.

Όπως θα πρέπει να ντρέπονται και αυτοί που είχαν την ευθύνη της δημοπράτησης και της κατασκευής και δεν θα είναι καθόλου ευτυχής να συνδέσουν το όνομά τους με αυτό το αίσχος. Ωστόσο αν και τα δικά τους ονόματα γρήγορα θα λησμονηθούν εκείνο που θα μείνει στην συλλογική μνήμη, όχι μόνο την τοπική αλλά και την πανελλήνια, είναι του δημάρχου της πόλης, Κωστή Σιμιτσή, στα δικά του χέρια έσκασε η «βόμβα» του κολυμβητηρίου, και τώρα πρέπει να αποδείξει ότι δεν είναι ελέφαντας. Τα παραπάνω δεν είναι για να τον απαλλάξουν της ευθύνης αλλά για να επισημάνουμε ότι έχει μια ευκαιρία να μιλήσει για την αλήθεια αυτού του έργου, να υποδείξει τους πραγματικούς υπεύθυνους έτσι ώστε να αποκαταστήσει το δικό του όνομα.

Καλή χρονιά, ευλογημένο και χαρούμενο το 2011.

Η ανακεφαλαίωση

Εκ πρώτης όψεως ανάμεσα στο 1974 και το 2010 υπάρχουν σημαντικές διαφορές και αποστάσεις γενναίες, ωστόσο υπάρχουν και πολλά κοινά. Περισσότερα απ’ όσα μπορεί να φανταστεί κανείς με την πρώτη προσέγγιση. Πριν έρθει το 2011 και λίγο πριν εκπνεύσει το 2010 ίσως είναι πιο κατάλληλη στιγμή για να ανακεφαλαιώσουμε τις τελευταίες επτά δεκαετίες ελληνικής ιστορίας.

Αν και δεν το καταλαβαίνουμε ζούμε ημέρες του 1974… Από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά στην χώρα μας κυριάρχησε ένα καθεστώς που για συντομία θα το αποκαλούμε της Δεξιάς Εθνικοφροσύνης. Ήταν ένα καθεστώς που έστησε το αεριτζίδικο, αντιπαραγωγικό μεταπολεμικό κράτος, καρπώθηκε την ξένη βοήθεια (ΟΥΝΡΑ – Σχέδιο Μάρσαλ) και στην προσπάθειά του να νομιμοποιηθεί αναζήτησε ιδεολογικά στηρίγματα στις έννοιες του έθνους, της πατρίδας, της θρησκείας και της οικογένειας, πολύτιμος σύμμαχος σε αυτή την προσπάθεια ο κομμουνιστικός κίνδυνος ο οποίος αν δεν υπήρχε, θα έπρεπε να εφευρεθεί. Οι επόμενες δεκαετίες ήταν γεμάτες τραγικές καταστάσεις με εξορίες, διώξεις και κοινωνικούς αποκλεισμούς, έτσι φτάσαμε στην χούντα και στο τραγικό τέλος που έφερε η απώλεια εθνικού χώρου, με την κατοχή στην Κύπρο. Εκεί στα νερά της Κύπρου κατέρρευσε ένα καθεστώς δεκαετιών, το οποίο ηττήθηκε πολιτικά και ιδεολογικά εκεί όπου είχε επενδύσει στις έννοιες του έθνους και της πατρίδας. Η ιστορία τους έγραψε σαν προδότες της πατρίδας τους.

Μέσα από τα νερά της Κερύνειας δεν αναδύθηκε η Αφροδίτη, καθώς είχε προηγηθεί η ανάδυσή της στα νερά της Πάφου, αλλά η μεταπολίτευση. Το νέο πολιτικό μοντέλο επένδυσε στην οικονομία, την ευμάρεια, την ευωχία, τον καταναλωτισμό, αλλά με τρόπο κάλπικο, το παραγωγικό κεφάλαιο διώχθηκε, οι αντιφρονούσες φωνές εξορίστηκαν μέσα από μια κυριαρχία ενός ψευτοαριστερού λόγου, ο δημόσιος τομέας αλώθηκε από τους συνδικαλιστές… Η νέα εθνικοφροσύνη ήταν τώρα αριστερή, στο όνομα της κοινωνικής ισότητας, δικαιοσύνης κ.λ.π. υπέταξε την οικονομία στο κράτος, το οποίο ήδη είχε αλώσει και τον ήλεγχε μέσω συγκεκριμένων μηχανισμών, πολιτικών, συνδικαλιστικών, εκδοτικών, εργολαβικών κ.λ.π. Επίσης και η νέα εθνικοφροσύνη διένειμε κατά το δοκούν και αντιπαραγωγικά την εισαγόμενη βοήθεια (ευρωπαϊκά προγράμματα και ξένα δάνεια) για να μπορέσει να στηρίξει το «αναπτυξιακό μοντέλο» της αρπαχτής και της διαφθοράς. Με όλα αυτά καλύφθηκε για τέσσερεις δεκαετίες το πολιτικό έλλειμμα αφού το κυρίαρχο σύνθημα ήταν «Εδώ και τώρα θα τα κονομήσουμε». Το παιχνίδι ήταν τόσο ελκυστικό που ακόμη και οπαδοί της παλιά εθνικοφροσύνης, της Δεξιάς, προσχώρησαν εν μια νυκτί, στο νέο χορό του Ζαλόγγου.

Και αυτή η εθνικοφροσύνη ηττήθηκε εκεί που είχε επενδύσει στην οικονομία, την ευημερία, τον καταναλωτισμό. Η έλευση του Δ.Ν.Τ. και κατ’ επέκταση της Τρόικας, δεν απέχει και πολύ από την τουρκική κατοχή στην Κύπρο. Και η πράξη αυτή έμελλε να συμβεί από μια σοσιαλιστική κυβέρνηση…

Ζούμε το «ύστερο σήμερα» της μεταπολίτευσης, αν μπορεί να χαρακτηριστεί έτσι η μετέωρη κατάσταση ανάμεσα σε αυτό που έχει νεκρωθεί και κρατιέται διασωληνωμένο στην εντατική και σε αυτό που δεν έχει αναδυθεί ακόμη. Τι θα είναι το νέο, μια εκ νέου μασκαρεμένη και κάλπικη εθνικοφροσύνη  ή μια πραγματικά νέα κατάσταση, χωρίς ψευδεπίγραφα σχήματα, εξορίες, αποκλεισμούς, με ένα παραγωγικό μοντέλο ανάπτυξης της χώρας και δίκαιης ανακατανομής του πλούτου για όλους του έλληνες; Και από που μπορεί να έρθει αυτό; Μόνο από αυτούς που είναι εξόριστοι εδώ και επτά δεκαετίες. Αυτό είναι το ζητούμενο για το 2011 και τις χρονιές που έρχονται. 

Βασιλεύς ή οικονόμος

«Ο υιός μου ένι μεν αρμόδιος βασιλεύς, ου του παρόντος δε καιρού. Βλέπε γαρ και φρονεί μεγάλα και τοιαύτα, οία οι καιροί έχρηζον την ευημερία των προγόνων ημών. Αμή σήμερον… ου βασιλέα θέλει η ημών αρχή, αλλά οικονόμων».

Τα παραπάνω λόγια τα αποδίδει ο ιστορικός στον αυτοκράτορα Μανουήλ Παλαιολόγο με αποδέκτη τον υιό του Ιωάννη Παλαιολόγο. Η φράση αυτή έδωσε την αφορμή στην Τόνια Κιουσοπούλου να γράψει ένα εξαιρετικά εύστοχο δοκίμιο για την πολιτική ιδεολογία του βυζαντινού κράτους πριν από την άλωση. Να μείνουμε όμως λίγο περισσότερο σε αυτή την φράση μέσα από την οποία ο ήδη άρρωστος αυτοκράτορας συμπυκνώνει την πολιτική του διαθήκη, ότι δηλαδή η ελέω θεού και απόλυτης ανεξαρτησίας βασιλεία έχει τελειώσει οπότε το μόνο που έχει να κάνει ο διάδοχος είναι να αναδειχθεί σε ένα πετυχημένο διαχειριστή.

Τα παραπάνω διαδραματίζονται μόλις λίγες δεκαετίες πριν από την άλωση και έχουμε την εντύπωση ότι σήμερα περισσότερο από ποτέ άλλοτε, αυτή η ανέσπερος φράση – χάρη στην γραφή του ιστορικού - αποκτάει μια ιδιαίτερη βαρύτητα. Όχι μόνο γιατί θέτει ένα ερώτημα που αν και δεν το έχουμε αντιληφθεί μας βασανίζει ιδιαίτερα σήμερα αλλά πολύ περισσότερο γιατί εκείνο που απουσιάζει σήμερα μια πολιτική διαθήκη για τον ενεστώτα χρόνο, η οποία θα υψούται ως πολεμικός πύργος για την άμυνα της κοινωνίας στην επερχόμενη κατάρρευση και την δρομολόγηση μια νέας αναπτυξιακής προσπάθειας. Μια διαθήκη  η οποία φυσικά θα δίνει απάντηση και στο  κύριο ερώτημα που τίθεται επιτακτικά, σχετικά με το τι περιεχόμενο και πως θα πρέπει είναι διαμορφωμένος ο κάθε θεσμικός ρόλος, από εδώ και στο εξής.

Ο καλλιεργημένος αυτοκράτορας έθεσε το ερώτημα «Βασιλεύς ή οικονόμος;», το οποίο παραμένει επίκαιρο και συναρτάται άμεσα με μια σειρά διαπιστώσεις για τα κακώς κείμενα του απερχόμενου συστήματος και τα οποία προκάλεσαν πολλά από τα δεινά του αδιεξόδου που βιώνουμε.

Βουλευτής ή μέτοχος στην εταιρία ΔΙΑΦΘΟΡΑ Α.Ε.;

Πνευματικός ποιμένας ή διαχειριστής στο παγκάρι;

Διανοούμενος ή επιχορηγούμενος «καλλιτέχνης» από την ΔΕΚΟ, ΛΙΒΑΝΙΣΤΗΡΙ Α.Ε.;

Καθηγητής ή οικονομικός διαχειριστής σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα και επιχορηγήσεις;

Συνδικαλιστής ή συνδιαχειριστής στην εταιρία ΚΡΑΤΟΣ Α.Ε.;

Επιχειρηματίας – παραγωγός ή αεριτζής προμηθευτής στο ΔΗΜΟΣΙΟ Α.Ε.;

Δάσκαλος ή φύλακας ανηλίκων; 

Ουκ εστί αριθμός για το πόσες είναι περιπτώσεις όπου θα πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε το ρόλο και το περιεχόμενο. Για να γίνει αυτό, θα πρέπει όμως να ξέρουμε που είμαστε, το τι θέλουμε και από πού θα πάμε για να βγούμε από τον λάκκο των λεόντων στον οποίον έχουμε πέσει…

Οι πλατιοί δρόμοι έγιναν λογγωμένα μονοπάτια και απότομες ανηφοριές, από εδώ και πέρα τίποτα δεν θα το βρούμε ως χάρισμα ή στο δρόμο πεταμένο, θα πρέπει να δουλέψουμε σκληρά, να βασανιστούμε από διλλήματα και αμφιωολίες, έτσι ώστε να αποκτήσουμε την συνείδηση και την γνώση για το τι πρέπει να πράξουμε για να βγούμε από την κρίση. 

Σύμβολο ή κατάρα;

Ένα από τα πιο ισχυρά πρόσωπα - σύμβολα της ελληνικής μυθολογίας, είναι ο Οδυσσέας, πόσα δεν έχουν γραφτεί για το μεγάλο του ταξίδι και την επιστροφή του στην Ιθάκη. Από ερμηνείες της αλληγορικής διάστασης του μύθου μέχρι και ποιήματα, με κορυφαίο βέβαια αυτό του Κ. Καβάφη. Τι είναι όμως αυτό που κάνει αυτό το μύθο να αντέχει τόσο πολύ στο χρόνος; Τι είναι αυτό που κάνει ακόμη και σήμερα τους Έλληνες να ακολουθήσουν το δρόμο του Οδυσσέα;

Ο Οδυσσέας ήταν ένας κοσμοπολίτης του καιρού του, ταξίδεψε από ανάγκη αλλά το απόλαυσε αυτό το ταξίδι και διδάχθηκε πάρα πολλά, γι’ αυτό και όταν γύρισε στο σπίτι του ήταν πολύ πιο σοφός απ’ ότι όταν έφυγε. Συνάμα όμως πέρα από κοσμοπολίτης, ήταν και πατριώτης, αφού το αίσθημα του νόστου ήταν τόσο δυνατό που όσο μακριά και να πήγε, όσο καλές στιγμές και αν έζησε, πάντα είχε στο μυαλό του να γυρίσει πίσω. Το ίδιο συνέβη και με τους πιο σύγχρονους που αποφάσισαν να ακολουθήσουν τα βήματα του Οδυσσέα, πολλοί έφυγαν από αυτό το τόπο αναζητώντας μια καλύτερη ζωή, πάντα είχαν την Ελλάδα στην καρδιά τους, αλλά σχεδόν ποτέ δεν γύρισαν πίσω, παρά μόνο για διακοπές.

Να γυρίσουν να κάνουν τι; Να δουλέψουν; Να προσφέρουν; Να θυσιαστούν; Για ποιόν; Για ένα κράτος που έκανε ότι μπορούσε για να τους διώξει; Έχει σκεφτεί κανείς πως θα ήταν η Ελλάδα αν όλοι αυτοί οι πετυχημένοι επιχειρηματίες και επιστήμονες δεν είχαν φύγει; Μπορεί να υποστηρίξει κάποιος ότι αν δεν είχαν φύγει δεν θα ήταν ούτε καν επιτυχημένοι… Ενδεχομένως, αλλά το ίδιο δυνατά μπορούσε να υποστηρίξει κάποιος ότι αν είχαν μείνει ίσως να ήταν πιο δυνατή η φωνή αυτών που δεν άντεχαν την μιζέρια και την υποβάθμιση, οπότε οι αναγκαίες ανατροπές να είχαν έρθει πιο νωρίς και όχι κατ΄ ανάγκη μέσα από μια βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση αλλά μέσα από ένα μελετημένο σχέδιο. Τα πράγματα φτάνουν σε κρίση όταν οι άνθρωποι ολιγορούν να πάρουν αποφάσεις.

Τα σημειώνουμε αυτά σήμερα καθώς καθημερινά πληθαίνουν οι φωνές, κύρια των νέων ανθρώπων που θέλουν να φύγουν. Έχει σκεφτεί κανείς το τι θα συμβεί σε 15 – 20 χρόνια αν αυτή τη στιγμή φύγουν τα πιο ανήσυχα και δραστήρια μυαλά στο εξωτερικό; Μια χώρα σε οικονομική – κοινωνική κρίση, η οποία μαστίζεται από την υπογεννητικότητα και από την εισβολή κατά χιλιάδων λαθρομεταναστών; Θα καταντήσει, πάρα πολύ γρήγορα να είναι τόπος μόνο για συνταξιούχους και τους απόκληρους αυτού του πλανήτη.

Αυτό που βιώνουμε σήμερα υπό την ασφυκτική πίεση της κρίσης δεν είναι μόνο η αποδόμηση του αστικού κράτους , έτσι όπως διαμορφώθηκε από την Συνθήκη της Λωζάννης και μετά καθώς και την διακυβέρνηση του Ελ. Βενιζέλου, αλλά η εξαφάνιση κάθε προϋπόθεσης ανάταξης μέσα από την κρίση. Αν απουσιάζουν τα υποκείμενα της δράσης, ποιοι θα αναλάβουν το παραγωγικό έργο της ανασυγκρότησης; Ποιοι θα ανατρέψουν την σημερινή κατάσταση πραγμάτων και ποιοι θα εκφράσουν την νέα πολιτική τάξη  που έχει ανάγκη η κοινωνία ώστε να κάνει, έστω ένα βήμα μπροστά;

Κενό ζωτικού νοήματος

Ως γνωστό το πρόβλημα τελικά δεν το είχε η Κασσάνδρα, αλλά όλοι οι υπόλοιποι που δεν την πίστευαν και την περιγελούσαν. Το ίδιο έπαθαν και εδώ σε εμάς, διάφοροι σοβαροί και συγκροτημένοι πολιτικοί και θεωρητικοί αναλυτές. Όλοι αυτοί εδώ και δεκαετίες με την διεισδυτική ματιά τους και την αναλυτική τους σκέψη, εδώ και δεκαετίες, διατύπωναν για το μέλλον της χώρας τις ανησυχίες τους και αντί άλλους τους περιγελούσαμε για τις εκτιμήσεις τους. Το αποτέλεσμα ήταν κάποιοι να ζούνε εξόριστοι από το δημόσιο χώρο, ενώ σε κάποιους άλλους είχαμε προσάψει τον χαρακτηρισμό του γραφικού και του περιθωριακού. Δυστυχώς ο χρόνος και τα γεγονότα τους δικαίωσαν, καθώς σήμερα ζούμε με τον πιο δραματικό τρόπο την μελαγχολική επιβεβαίωση των προβλέψεών τους. Γεγονός που μάλλον δεν χαροποιεί ούτε τους ίδιους οι οποίοι κατά βάθος πιστεύουμε ότι εύχονταν να διαψευστούν...

 Αλήθεια όμως πως νοιώθουν αλήθεια όλοι εκείνοι που εκστόμισαν όλες εκείνες τις μεγαλοστομίες για τις «καλύτερες ημέρες»  που θα έρθουν ή για «την ισχυρή και δυνατή Ελλάδα»!!! Κι όχι μόνο αυτό, αλλά έκαναν και ότι μπορούσαν για να αποδομήσουν κάθε ίχνος συνοχής της κοινωνίας, να την κατακερματίσουν σε αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα (συντεχνίες και κλειστές ομάδες συμφερόντων), οι οποίοι αποιδεολογικοπoίησαν κάθε πτυχή της κοινωνικής δράσης, διέσπειραν το κυνισμό και την χρηματοθηρία (θυμάστε τι γινόταν στις αλήστου μνήμης εποχές της άνθησης του χρηματιστηρίου;), καλλιέργησαν τον εύκολο πλουτισμό και την προσδοκία μιας ανώδυνης και αβασάνιστης ζωής.

Κάπως έτσι φτάσαμε απροϋπόθετα να υποδεχθούμε μαζί με την εθνική και μια διεθνή κρίση. Ακοινώνητοι, απαίδευτοι και φτωχοί υποδεχόμαστε μια εθνική καταστροφή. Ανέτοιμη για το πένθος όταν χρόνια μας «εκπαίδευαν» μόνο για την χαρά. Αντί για την υπεραξία του κοπανιστού αέρα μοιραζόμαστε κάτω από τα επιτιμητικά βλέμματα των εταίρων μας και των γειτόνων μας την πίκρα της ήττας, της αποτυχίας και την απειλής της πτώχευσης.

Τα έχουμε συνειδητοποιήσει άραγε όλα αυτά ή απλά βιώνουμε μια κατάσταση που μας θυμίζει κάτι από τις δοκιμασίες ενός τηλεοπτικού παιχνιδιού, που κάποια στιγμή θα ακουστεί το καμπανάκι της λήξης και όλα θα τελειώσουν για να ξαναγίνουν όπως ήταν πριν; Αν τα έχουμε συνειδητοποιήσει είναι άξιο απορία η αδράνεια και η παθητικότητα με την οποία υπομένουμε το πρόβλημα. Είναι σαν να μην έχουμε αντιληφθεί ότι αυτό το κενό νοήματος που υπάρχει μας οδηγεί σιγά – σιγά σε ένα όλο και πιο ζοφερό εφιάλτη.  Αυτός ο εφιάλτης είναι το αύριο που μας χτυπάει την πόρτα και εμείς εξαντλούμε την όποια δύναμη έχουμε απλά για να αλλάζουμε τα κανάλια της τηλεόρασης.

Ταξιδιώτες ξενοδοχούμενοι

Ζώντας την πιο μεγάλη κρίση, μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, οι έλληνες έχουν δύο επιλογές, η μία είναι να τρελαθούν από το αίσθημα της απώλειας, η δεύτερη είναι να ανακαλύψουν εκ νέου την άσκηση του φιλοσοφείν. Η επιλογή είναι ελεύθερη.

«Φιλοκαλούμεν μετ' ευτελείας και φιλοσοφούμεν άνευ μαλακίας (σ.σ. μαλθακότητας)» σημείωνε ότι ο συντοπίτης μας – κατά κάποιοι τρόπο – Θουκυδίδης, στον Επιτάφιο του Περικλή… Όταν έγραφε αυτά τα λόγια στην σκιά του Παγγαίου και αγναντεύοντας την ομορφιά του αιγαιοπελαγίτικου πελάγους σίγουρα έβλεπε λίγο πολύ αυτά που βλέπουμε και εμείς σήμερα, αν εξαιρέσουμε τα κτίσματα που πρόσθεσε ο χρόνος. Ωστόσο το εσωτερικό του βλέμμα, τα μάτια της ψυχής του έβλεπαν άλλες εικόνες γι’ αυτό και ίσως γι’ αυτό να μπόρεσε να προσεγγίζει – για πρώτη φορά – την έννοια της ιστορίας με ένα ασύγκριτα ανεπανάληπτο τρόπο. Τι περισσότερο είναι η ιστορία από την πάλη της Ελευθερίας με την Αναγκαιότητα; Κι όμως δεν το βλέπουμε, εμείς καταφέραμε να το λησμονήσουμε αυτό και να μετατραπούμε μέσα σε λίγες δεκαετίες σε ανθρωπολογικούς τύπους αραιής μνήμης.

Μεταβάλαμε την ιστορία και την παράδοσή μας σε γραφικότητες, τσολιαδάκια και κακόγουστα αναμνηστικά, λες και η ομορφιά του τόπου και οι δημιουργίες του ανθρώπου μέσα στο χρόνο μπορούν να αποτυπωθούν σε μια φθηνή εικόνα.  Ωστόσο από τι στιγμή που τα φθηνύναμε ήταν εύκολο και να τα απορρίψουμε, να τα γκρεμίσουμε και να πετάξουμε στη χωματερή. Με λίγα λόγια να πτωχεύσουμε…

Λέμε πολλές φορές ότι για την κακοδαιμονία που μας κατατρέχει, την ευθύνη έχουν διάφορα κέντρα στο εξωτερικό που μας επιβουλεύονται… Και φυσικά εμείς δεν έχουμε καμία ευθύνη. Επιδεικνύουμε συμπεριφορά πεντράχρονου, φταίνε όλοι οι άλλοι και καθόλου εμείς. Μακάρι όμως να ήταν έτσι να είχαν αποκλειστική ευθύνη οι άλλοι και όχι εμείς, γιατί μια ώριμη και συγκροτημένη συμπεριφορά από μέρους μας θα ακύρωνε το σύνολο ή ένα σημαντικό μέρος της κακής επιρροής. Δυστυχώς γι’ εμάς όμως δεν είναι έτσι…

Ζούμε τον ιστορικό χρόνο ως νόθες γενιές και νόθα τέκνα, αγενεαλόγητοι  πορευόμαστε χωρίς να έχουμε αντιληφθεί ότι κάθε τι που κάνουμε ή πολλές φορές που αποφεύγουμε να κάνουμε, αν δεν το βρούμε εμείς μπροστά μας – που ήδη αρχίσαμε – θα το βρουν οι επόμενοι. Καταντήσαμε τη δημόσια ζωή και κατ’ επέκταση και την ιδιωτική αμμώδης αλίμενος παραλία. «Τα πλοία» του ποιητή έφτασαν φορτωμένα, είναι αρόδο, αλλά ούτε λιμάνι υπάρχει για να προσδέσουν, ούτε χέρια για να τα ξεφορτώσουν.

Η σιωπή δεν είναι πάντα χρυσός

Παρακολουθούμε με πάρα πολύ ενδιαφέρον το δημόσιο διάλογο που έχε ανοίξει τις τελευταίες ημέρες, κύρια μετά την ανακοίνωση τα Ιεράς Συνόδου της Ιεραρχίας με αφορμή την υπό εξέλιξη οικονομική κρίση, αν και νωρίτερα είχαμε δείγματα αυτού του διαλόγου με αφορμή παρεμβάσεις των ιεραρχών.

Το πρώτο που πρέπει να ξεκαθαρίσουμε είναι για το αν η εκκλησία ή καλύτερα η ιεραρχία έχει αυτό το δικαίωμα ή είμαστε μπροστά σε ένα φαινόμενο πολιτικολογίας με κατάχρηση εξουσίας; Σε μια εποχή που ο καθείς που έχει μπροστά του ένα μικρόφωνο μπορεί όχι απλά να μιλάει για τον καιρό αλλά να προβαίνει και σε αναλύσεις επί παντός επιστητού, η απορία μας είναι γιατί να μην έχουν το δικαίωμα να μιλούν και οι ιεράρχες. Άρα η έκπληξη δεν θα έπρεπε να συνίσταται στο γιατί η ιεραρχία μιλάει, αλλά γιατί τόσο καιρό δεν μιλούσε. Κάθε έλληνας πολίτης έχει το δικαίωμα και την υποχρέωση να εκφράζει δημόσια τις απόψεις του. Δεν μιλάει μόνο όποιος έχει κάτι να κρύψει, οπότε προσπαθεί να ξεφεύγει της προσοχής για να μπορεί να κάνει τις δουλειές του ανενόχλητος…

Στην ιστορική συγκυρία που διερχόμαστε έχουμε ανάγκη από ένα σοβαρό δημόσιο διάλογο με την λογική ότι αν δεν μιλήσουμε, αν δεν ανταλλάξουμε απόψεις δεν είναι δυνατόν ούτε να βρούμε λύσεις αλλά ούτε και πετύχουμε το ελάχιστο της συνεννόησης και της στράτευσης για την υλοποίησή τους. Αντί λοιπόν του λίθου του αναθέματος προς τον επίσημο λόγο της ιεραρχίας – εδώ ταιριάζει απόλυτα ο αναμάρτητος πρώτος το λίθο βαλέτω – θα ήταν πιο εποικοδομητικό να υπήρχε απάντηση σημείο προς σημείο, απ’ όποιον διαφωνεί. Κάτι τέτοιο όμως δεν το είδαμε.

Είδαμε να εκδηλώνεται μια επίθεση και μάλιστα από χώρους ιδιαίτερα ευάλωτους όσον αφορά τα ζητήματα συνέπειας, σοβαρότητας, και τεκμηρίωσης. Μια επίθεση που είχε ως μοναδικό σκοπό να υποβαθμίσει το περιεχόμενο και να αναδείξει ένα ανύπαρκτο θέμα, του δικαιώματος του δημόσιου λόγου.

Το έχουμε γράψει πολλάκις ότι ζούμε ημέρες ανάλογες της κατάρρευσης του ανατολικού μπλοκ, οικονομικές και κοινωνικές δομές ήδη άρχισαν να αλλάζουν. Ότι είχε εξοριστεί από τον δημόσιο χώρο θα το βρούμε μπροστά μας και όχι είχε αποκτήσει δικαιώματα ασυλίας τώρα πλέον θα πρέπει να εκτεθεί στο δημόσιο χώρο και να κριθεί. Για το λόγο αυτό δεν πρέπει να έχουμε πρόβλημα με όσους εκφράζονται δημόσια αλλά με όσους σιωπούν.

Η περίοδος που περνάμε είναι ιδιαίτερα κρίσιμη και δεν θα αφήσει κανένα χώρο αλώβητο, όλα και όλοι θα δοκιμαστούμε και για τα λόγια μας και για τις πράξεις μας. Γι’ αυτό αν θέλουμε να εκφραστούμε πιο συγκεκριμένα για τη δημόσια παρέμβαση  της ιεραρχίας θα σημειώναμε ότι θα την κρίνουμε καλύτερα όταν θα δούμε να έρχονται και οι πράξεις.